Haber

11 soruda bal: Sahte bal nasıl yapılır? Zararları neler? Doğal gerçek bal nasıl anlaşılır?

1458155380-2295-04

Sahte Bal Dosyası: Bu makalede sizlerle bal hakkında aklınıza gelebilecek bütün soruları cevaplamaya çalışacağız: Sahte bal markaları hangileri, sahte bal nasıl yapılır, sahte bal nasıl anlaşılır, gerçek bal nasıl anlaşılır, sahte gerçek bal nasıl anlaşılır, doğal bal nasıl anlaşılır, sahte balın zararları…

Üretimde dünya liderliğini zorlayan Türkiye’de bala güven kalmadı. GDO’lu şekerle beslenen arılardan, arı görmemiş bala kadar her türlü sahtekârlığa rastlamak mümkün. Devlet ise üzerine düşen denetim görevini yeterince yapmıyor.

1458155337-6504-04

Sahte bal mağdurları

Emekli Korhan Gör, gribi bir türlü atlatamamış olmanın verdiği sıkıntı ile televizyonun karşısına oturdu. Âdeti üzere uydu alıcısında kayıtlı yüzlerce televizyon kanalı arasında gezinmeye başladı. Reklamları genelde atlıyordu ama bir bal reklamı dikkatini çekti. Anadolu’nun yüksek yaylalarından geldiği iddia edilen şifa verici bir balı ballandıra ballandıra anlatan bir reklamdı. Bir anda, çocukluğunda ‘ince hastalığa’ yakalandığı günler aklına geldi. Ne kadar da güçsüz kalmıştı. Ailesi, bir deri bir kemik kalmasından oldukça endişelenmişti. Dedesi, hatırı sayılır bir bedel ödeyerek yayla balı getirmiş, annesi her öğünde yemesi için âdeta bekçilik etmişti. Reklam belli belirsiz akıp giderken, o balın kendisini nasıl da yeniden gürbüz bir çocuk hâline getirdiğini hatırladı. Yüksek fiyatına rağmen tanıtımı yapılan üründen sipariş etti. Çünkü bu balı arayıp bulmanın zor olacağını düşünüyordu. Birkaç gün sonra kargo ile bal geldi. Ürünü açıp tadına bakınca şoke oldu. Gelen sıradan bir baldı. Reklamı yapılana da hiç benzemiyordu.

Doğal gerçek bal nasıl anlaşılır? 

Korhan Gör’ün yaşadıkları çok sayıda tüketicinin yaşadığı bir mağduriyet. Giderek artan üretime rağmen bal sektörüne neden güven yok? Üretici-satıcı-tüketici üçgeninde neler yaşanıyor?

Kovandan sofraya uzanan süreçte bal üzerine hangi oyunlar oynanıyor?

Son senelerde bal yeniden keşfedildi desek yeridir. Şifa verici özelliğinin kamuoyuna mâl olmasıyla talep de önemli ölçüde arttı. Üreticiler de satıcılar da balın iyi bir gelir olduğunu keşfetti. Bu açıdan bakıldığında Fatih’teki Kadınlar Pazarı önemli bir mekân. Yeniden canlandırılan nostaljik pazarda çok sayıda işletme başta Güneydoğu, Doğu ve Karadeniz bölgelerinden temin ettiği ürünleri satıyor.

1458155380-5239-04

Sahte bal nasıl anlaşılır?

Buradaki dükkânların en eskilerinden biri ‘Balcı Hüsnü’. 30 senedir burada faaliyet gösteren işletmenin sahibi Hüsnü İncel,  televizyonlarda reklamları dönen şirketlerden birinin sahibiyle akraba olduğunu söylüyor. Reklamları yanıltıcı bulduğunu ve tasvip etmediğini belirten İncel,  promosyonlu bal satışlarının aldatmaca olduğunu düşünüyor. Balcı Hüsnü’ye göre tüketicinin sahte ya da aşırı şekerle beslenmiş arılardan alınan balı anlaması mümkün değil.

Gerçek bal için laboratuvar raporu mu lazım?

Aynı yerde bal satışı yapan bir başka dükkânın sahibi Nezir Alasan, ticaretine titizlik gösteren bir esnaf olarak kendini tarif ediyor.  Üreticiden aldığı ballardan emin olmak için laboratuvar raporu isteyen Alasan, böylece  ‘bu kadarına da pes dedirtecek bir sahtekârlığı ortaya çıkarmış. Bir bal üreticisi malında şeker olmadığına dair üniversite raporu ile çıkagelmiş. Kendisi de arıcılık yapan Alasan, balı tattıktan sonra şüphelenmiş. Cebinden parasını ödeyerek bir başka üniversiteye numune göndermiş. Sonuçta arıya aşırı şeker verildiği ortaya çıkmış, ayrıca analiz yapıldığında bunu saklayan kimyevi maddeye de rastlanmış. Nezir Alasan, artık raporlara güvenmediği için bal aldığı üreticileri yerinde denetlediğini söylüyor.

Sahte bal neden yapılıyor?

İbrahim Özdemir piyasada mısır şurubundan, gıda boyası ve esans katılarak üretilmiş, hiç arı görmemiş karışımların bal diye satıldığını belirterek tüketiciyi uyaran başka bir dükkân sahibi. 8-10 liraya bal satılamayacağını söyleyen Özdemir, bazı uyanıkların kendilerine gelerek tenekesi (27 kg) 50 liradan bal (!) pazarlamaya çalıştığını anlatıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 1994’te 54 bin 908 ton olan bal üretimi, 2014’te yüzde 86,7 artışla 102 bin 486 tona yükseldi. Aynı dönemde kovan sayısı da yüzde 86,5 artışla 3 milyon 786 bin 588’den 7 milyon 60 bin 973’e çıktı. Aslında arıcılık çiftçiler için iyi bir gelir kapısı. Ülkemizde çoğrafi özellik ve iklim özelliği sebebiyle bitkiler farklı tarihlerde çiçekleniyor. Bu durum arılar için farklı bölgelerde ve değişik dönemlerde nektar bulunması anlamına geliyor. Ancak bal üretiminin kayıt altında, usulüne uygun ve arı türlerini bozmadan yapılması gerekiyor.

1458155337-5244-04

Bal üretiminde dünya ikincisiyiz

Üretimde dünya ikinciliğine yükselmemize rağmen bal kalitemiz oldukça düşük. Çünkü kovanların çoğuna kışı geçirmesi ve üretimin artması için 10 ile 40 kg arasında şeker yediriliyor. Vatandaş bal aldığını zannederken aslında bal görünümlü şekerden başka bir şey almamış oluyor! Bal üretiminde geldiğimiz 102 bin tondan bu 40 bin ton şekeri düşürmek daha akıllıca olur.

Verimlilik sıralamasında gerideyiz

Ülkemizde arıcılığa verim açısından baktığımızda da karşımıza çıkan manzara pek iç açıcı değil. Koloni başına bal verimi çok düşük. FAO verilerine göre 17 kg. Oysa verim Kanada’ da 51, Çin’ de 48, Avustralya’ da 45, Meksika’ da 31, Arjantin’de 28, ABD’ de 27, Ukrayna’da 26 kg. Verilen şekerleri de düştüğümüzde Türkiye’de kovan başına alınan bal 5-6 kg. Bu rakam 9 kg verim alan Etiyopya’nın bile altında. Kovanlarda ayrıca parafin esaslı petek kullanılması da balı tamamen zehirliyor.

Üretimdeki aksaklıkları ve çözüm önerilerini bizzat işin içindeki bir isme sorduk: İstanbul Arıcılar Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Sadık Babaoğlu, emekli orman koruma memuru. Memuriyeti sırasında devletin bir projesiyle bu işe giren Babaoğlu, daha sonra arılardan vazgeçememiş. Devlet desteğiyle Çatalca’nın İhsaniye Köyün’deki eski okul binası arıcılık eğitim merkezine çevrilmiş. İstanbul ve tüm Trakya’daki arıcılar bu merkeze gelerek eğitim alıyor.

Doğal balda şeker olur mu? Hakiki bal nasıl anlaşılır?

Dozunda şeker, verimi artırır

Babaoğlu’na ‘şeker’ takviyesini soruyoruz. Gıda ve Hayvancılık Bakanlığı kriterlerine uygun aldıkları eğitime göre kış ve bahar aylarında arılara şeker takviyesi yapılmasında bir problem olmadığını söylüyor. Nisan’a kadar arılara yedirilen şeker yaz aylarında toplanan balda kalıntı bırakmıyor. Anadolu’daki üreticilerin büyük kısmı da aynı kanaatte ve kovanlar kendine yetene kadar şeker kullanılıyor.

Gerçek bal nasıl yapılır?

Gelin bu noktada kovandaki iş bölümüne bir göz atılım: Kovanın merkezinde ana arı bulunuyor. İlkbaharda günde 1000 ile 1500 arasında yumurtluyor. Kovanın geleceği bu yumurtalardan çıkacak işçi ve erkek arılara bağlı. İşçi arı daha fazla polen ve daha fazla bal demek. Erkek arıların görevi ise ana arıya yeni yumurtalarda yardımcı olmak. Arılar eğer şeker verilmezse günlük besin ihtiyaçlarını kovandaki baldan karşılıyorlar.  Ana arı modern yetiştiricilikte 3-4 yıl tutuluyor. Çünkü en fazla yumurta verimi ilk yıl. Rakamlar her geçen yıl düşüyor. Üretici ana arıyı zamanında değiştirmezse yüzde 50 civarında verim kaybı ile karşı karşıya kalıyor.

Arıcılar genellikle kovanda 7-8 çıta petek oluşuncaya kadar şeker vermeye devam ediyor. Babaoğlu’na göre bu yapılmazsa kovana polen getirilmesi ve mum yapılması için kovandaki bal tüketiliyor. Alınan bal miktarı düşüyor. Babaoğlu, nisan ortalarından sonra yeterli petek sayısına ulaşıldığını, bu noktadan sonra arıya şeker ve türevlerini vermeye devam edenlerin balın kalitesini bozduğunu savunuyor. Çatalca’daki üreticiler, balın kilosunu 30-40 lira gibi bir fiyata satıyor. Babaoğlu ile sohbetimiz sırasında piyasadaki en büyük bal şirketlerinden birinin balın tenekesi için (27 kg) üreticiye 180 lira verdiğini öğreniyoruz.

Bal yapımında ilaç mı kullanılıyor?

Tüketici açısından diğer bir kritik soru kullanılan ilaçlar. Üretimde yaygın olarak en az 5-6 ilaç kullanılıyor. İlacın kullanılma sebebi çok yaygın olarak görülen hastalıklar. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Bornova Araştırma Enstitüsü’nün yaptığı bir araştırmaya göre, kovanların büyük bir bölümünde hastalık görülüyor. Numune alınan 394 arılığın 5’inde Amerikan Yavru Çürüğü, 4’ünde Avrupa Yavru Çürüğü, 5’inde Kireç Hastalığı, 135’inde Nosema, 217’sinde Varroa, 5’inde Petek Güvesi ve 197’sinde virüs tespit edildi. Sağlıksız kovanlarda verim düştüğü gibi hastalık sağlıklı olanları da risk altına sokuyor.

Kaliteyi etkileyen diğer bir unsur ise kovanlara konulan petekler. Dışarıdan konulursa koloni petek üretimi için bal harcamıyor. Ancak bu peteklerin organik üretim için doğal malzemeyle üretilmiş olanından tutun ucuz fiyatlı petrol türevi olanlarına kadar birçok çeşidi mevcut.

Arı yetiştiriciliğinde verimsizliğin başka bir sebebi de Türkiye’ye has ırkların bozulması. Buna gezici yetiştiricilik sebep oluyor. Gezici arıcılık yaygınlaşmadan önce Kafkas, Anadolu, Muğla, Suriye ve İran arı ırkları kendi bölgelerinde yaşıyordu. Her ırk kendi bölgesinin özelliklerine uygundu. Bugün yılda 3 milyon koloni 4-5 kez yer değiştirerek arıcılık yapılıyor. 20-30 kuşaktır melezlenen arılarda bal verimi, kalitesi, şifa özelliği ve hastalıklara karşı dayanıklılık düşüyor.

Gerçek bal nasıl anlaşılır?

Uzmanlara göre arıcılar için en uygun çözüm bulundukları bölgenin ırkını kullanmak. Ne Kafkas arısı ne de Muğla arısı yöreleri değiştirilince başarılı oluyor. Yabancı arı ırklarının kullanılmasına yönelik reklamlara itibar edilmemesi gerektiğini belirten uzmanlar, bu türlerin Türkiye ile uyumlu gen takımlarını bozduğu görüşünde. Gezgin arıcılar çoğunlukla kovanlarını Akdeniz ve Ege bölgelerinde kışlatıyor. İlkbaharda, İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya geçiliyor. Çiçek balı için Sivas, Erzurum, Muş, Bingöl, Bitlis; ayçiçeği balı için Trakya ve Ege bölgeleri tercih ediliyor.

Ali Nihat Gökyiğit Vakfı Arıcılık Danışmanı Ahmet İnci, saf Kafkas arısının tekrar üretilmesi projesinin öncülerinden. Burada işadamı Ali Nihat Gökyiğit ve TEMA Vakfı’nın çalışmalarıyla arı ırkı saflaştırıldı. Kovanlarda büyük verim artışı görüldü. Yöreye hatırı sayılır bir istihdam ve ek gelir imkânı sağlandı.

1458155337-2568-04

Böylesine öncü bir projeyi gerçekleştiren Ziraat Yüksek Mühendisi Ahmet İnci, dünyanın gelişmiş ülkelerinde petekli bal satışı yapılmadığını belirtiyor. İnci’ye göre Türkiye’de satılan petekli balın tamamına yakınında petrol türevi zehirli petekler şekerle beslenen arıların ballarıyla dolduruluyor. İnci, petekli balın ‘kanserojen’ olduğunu belirterek tüketiciyi üretiyor.

Sahte bal nasıl yapılır?

İnci’ye göre bal üretiminde arıları şekerle beslemenin iki yolu var. Biri mısır bazlı şekerler. Bu tür şekerler arılara yediriliyor ya da direkt arı görmeden bal yapmak için kullanılıyor. Her ikisinde de büyük tehlike bulunuyor. Türkiye’de mısır bazlı şekeri tespit edebilecek 10 civarında laboratuvar olduğuna dikkat çeken İnci, Gıda ve Tarım Bakanlığı’nın etkili bir denetim yapmadığı görüşünde.

Ahmet İnci, pancar şekeri ile arı beslenmesine bahar aylarına kadar dünya arıcılık otoritelerinin üretilen balda yüzde 5’i geçmeyecek miktarda olması şartıyla izin verdiğini söylüyor. Ancak İnci, pancar şekerini arının midesinden geçtikten sonra tespit edebilecek Türkiye’de bir laboratuvar olmadığına dikkat çekiyor. Burada görev arıcıların kendi aralarında kurduğu organizasyonlara düşüyor. İnci, gelişmiş ülkelerde arıcıların kurduğu meslek örgütlerinin, aşırı şeker kullanan meslektaşlarını üretimden men ettiklerini söylüyor.

İnci Türkiye’de ise arıcılıkla ilgili birliklerin ‘şekerli bal üretiminin ortasında’ olduğu gözlemini aktarıyor. İnci, “Sorun halk sağlığını tehdit eder boyuttadır. Tüketiciler bal diye şekere para ödemektedir.” diyor.

Arıcılıkta bir başka problem ise işini hakkıyla yapan üreticilerin, girdi maliyeti ve pazarlamadaki zorluklar yüzünden ballarını tam değerinden satamamaları. Aslında iyi gelir sağlayabilecekleri polen, arı sütü, arı zehiri gibi diğer arıcılık ürünleri ise talep ve pazarlama organizasyonu olmadığı için yeterli oranda kârlı olamıyor.

İran ve Gürcistan’dan gelen kaçak ballar da ayrı bir sorun. Bu ürünler 10-15 lira düşük fiyattan satılıyor. Bal ticareti ile uğraşan Nezir Alasan, sınırlarda kaçak bala zorluk çıkarılmadığını anlatıyor.

Gürhan Savgı, 03 Ağustos 2015, Aksiyon

Sahte bal markaları açıklandı: Sahte bal üreten firmalar hangileri?

“Firma Adı Ürün Adı Marka ve Son Tüketim Tarihi Parti/ Seri No

Tuana Bitkisel Ürünler Kozmetik Gıda İnşaat San. ve Dış. Tic. Ltd. Şti. Bahçelievler / İSTANBUL

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı, Elektrik İletkenliği)

Balderesi

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı, Elektrik İletkenliği)

Birbey

Bölükoğlu Arı ve Tarım Ürünleri Gıda San. Tic. Ltd. Şti.

Bergama / İZMİR

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı,

Prolin miktarı, Diastaz sayısı, Fruktoz/Glukoz, Fruktoz + Glukoz)

Bölükoğlu

Tadaban Gıda Sanayi İç ve Dış Tic. Ltd. Şti.

Kazan / ANKARA

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı)

Maxitat

Emin Gıda İnş. Oto İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.

Sarayköy /ANKARA

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı,

Prolin miktarı, Diastaz sayısı, Fruktoz/Glukoz, Fruktoz + Glukoz)

Hevek

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı, Prolin miktarı)

Hevek

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı)

Hevek

Hastürk Gıda Otomotiv İnşaat Emlak San. ve Tic. Ltd. Şti.

Şabanözü / ÇANKIRI

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı, Prolin miktarı, Diastaz sayısı, Fruktoz/Glukoz)

Balkaymak

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı, Prolin miktarı, Diastaz sayısı,

Fruktoz + Glukoz Fruktoz/Glukoz)

Abalı

06 Ekim Gıda ve İht. Mad. İml. İth. İhr. Paz. San. Tic. Ltd. Şti.

Ostim / ANKARA

Süzme Çiçek Balı

(C4 Şeker Oranı %, Balda protein ve ham bal delta C13 değerleri farkı, Fruktoz + Glukoz Fruktoz/Glukoz)

Damla Bacı

Firma Adı Ürün Adı Marka Parti/ Seri No

Efekent Otomotiv Tarım Gıda Tekstil San. Tic.Ltd.Şti. /AYDIN

Google’dan gelen aramalar: sahte bal markaları hangileri, sahte bal nasıl yapılır, sahte bal nasıl anlaşılır, sahte bal üreten firmalar isimleri, sahte bal markaları 2015, sahte bal markaları açıklandı, sahte bal firmaları hangileri, balın sahtesi nasıl anlaşılır, gerçek bal nasıl anlaşılır, sahte bal nasıl yapılır, sahte gerçek bal nasıl anlaşılır, doğal bal nasıl anlaşılır, sahte bal nasıl yapılıyor, sahte balın zararları

Yazar hakkında

mm

Gürhan Savgı

Ödüllü Çevre Gazetecisi -

Yorum yaz