Haber

İran Seçimleri: 11 maddede İran’da seçim sistemi hakkında bilmeniz gerekenler

iran-secimleri-iranda-secim-sistemi-hakkinda

İran seçimleri ve İran’da seçim sistemi en merak edilen konulardan biri olagelmiştir. İran cumhurbaşkanları, başbakanı nasıl seçilir? Dini liderinin rolü nedir, cumhurbaşkanlığı seçimleri nasıl gerçekleşir? İran seçimleri hakkında bilmeniz gerekenleri derledik…

Etiketler: iran haberleri, iran cumhurbaşkanı, hasan ruhani, iran başbakanı, iran son dakika, iran seçim sonuçları, iran seçim, iran seçimleri, iran seçimleri 2016, iran cumhurbaşkanlığı seçimleri, iran cumhurbaşkanları, iran dini lideri

İran bugün yeni parlementoyu ve ülkenin dini liderini belirleyen Uzmanlar Meclisi’ni belirlemek için sandık başına gidiyor

İran, yeni parlamentoyu ve ülkenin dini liderini belirleyen Uzmanlar Meclisi’ni belirlemek için bugün sandık başına gidiyor. Bugünkü seçim İran’da Tahran’ın Batı ile nükleer anlaşmaya varmasının ardından gerçekleştirilen ilk seçim olacak. Seçimler aynı zamanda, kamuoyunun ana eğilimini ve ülkenin ne yöne doğru gittiğinin ölçmek için bir sınav niteliğinde olacak. BBC Türkçe’de yer alan habere göre, tüm yönleriyle 5 soruda İran’daki seçim.

iran-secimleri-iranda-secim-sistemi-hakkinda

İran Seçimleri: Parti yok, blok var

1) İran’daki parlamento seçimleri gerçekten önemli mi?

Parlamentoda 290 milletvekili bulunuyor. Seçimlerde siyasi partiler yok, milletvekilleri bloklara bölünmüş durumda. Bir bölümü daha ‘ılımlı’ bir siyasi çizgiye sahip, bazılarıysa ‘şahin’ politikaları savunuyor.

Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin tavrı belirleyici oldu

Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani‘nin geçen Temmuz ayında Batı ile nükleer anlaşmaya varmasının ardından iki kamp arasındaki mücadele derinleşti.

‘Sert’ politika yanlıları, Ruhani’nin dış politika cephesindeki başarısını takiben ülke içinde de siyasi reformlara girişme girişimlerine direnç gösteriyor.Milletvekillerinin tüm bakanlar kurulu atamaları ve yeni kanunları onaylamaları gerekiyor.

Bu yüzden cumhurbaşkanının hedeflerine ulaşması için parlamento ile iyi bir çalışma ilişkisi kurması gerekiyor.

Ruhani, bu dönemdeki görev süresinin yarısından fazlasını tamamladı.

Cumhurbaşkanının, hem uzun süredir bekleyen ekonomik reformları kabul ettirmek hem de 2017’de yeniden seçilebilmesi için adaylığına destek almak amacıyla milletvekillerinin desteğini kazanması gerekiyor.

Uzmanlar Meclisi, İran’ın en yüksek dini yönetim organı

2 ) Uzmanlar Meclisi neden önemli?

Uzmanlar Meclisi, İran’ın en yüksek dini yönetim organı ve ülkedeki en yüksek yetkili olan dini lideri de bu yapı seçiyor. Uzmanlar Meclisi üyelerinin görev süresi sekiz yıl.Bu yüzden seçilenler, İran siyaseti üzerinde, parlamentodan çok daha uzun süreli bir etkide bulunuyor.

Mevcut dini lider Ayetullah Ali Hamaney

Ülkenin mevcut dini lideri Ayetullah Ali Hamaney 76 yaşında ve sağlık durumunun çok iyi olmadığı belirtiliyor.

Bu yüzden yeni Uzmanlar Meclisi, Hamaney’in halefini seçmek zorunda kalabilir. Bu ihtimal de seçimlere ekstra enerji katmış durumda.

Kadınlar bu meclis için aday olamıyor

88 sandalye için 161 aday yarışıyor.

Kadınlar bu meclis için aday olamıyor. Parlamentoda olduğu gibi Uzmanlar Meclisi’nde de ‘şahin’ muhafazakârlarla daha ‘ılımlılar’ arasında rekabet yaşanıyor.

Birçok ‘ılımlı’ diskalifiye edilmiş durumda. İslami cumhuriyetin kurucusu Ayetullah Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni de onlar arasında yer alıyor.

Cumhurbaşkanı Ruhani ve 1989-1997 arasında cumhurbaşkanlığı görevini yürüten 80 yaşındaki Ekber Haşimi Rafsancani yeniden seçilmek için adaylar. Bu iki ismin, daha ‘ılımlı’ meclis üyelerinden bir blok oluşturarak, ultra muhafazakârların Uzmanlar Meclisi’ndeki etkisini azaltmaya çalışması bekleniyor.

3) Seçimlerdeki ana gündem maddeleri neler?

İran’da ekonominin bakıma ihtiyacı var

İran ciddi bir ekonomik gerileme yaşıyor. Yaptırımların kaldırılmasına dair tüm iyi haberlere rağmen ülkenin gerçekten tehlikeyi atlatabilmesi için ekonominin büyük bir bakıma uğraması gerekecek.

Parlamento için bu durum, sokaktaki insanın değişim beklentilerine yanıt vermek için cumhurbaşkanı ve hükümetle birlikte çalışmak anlamına geliyor.

Değişim beklentileri çok büyük.

Geniş kapsamlı yapısal reformlar ise hem acılara hem de kazanımlara neden olur gibi görünüyor.

İran siyaseti parçalı hale geldi

İran siyaseti son on yıl içerisinde çok daha parçalı bir hale geldi.

Muhafazakârlar ve reformcular arasındaki geleneksel ayrım şimdilerde, muhafazakârların ‘şahinler’ ve daha pragmatik fraksiyonlara ayrılması ile birçok reformcunun pragmatik merkeze yakınlaşmasına evirildi.

Gözlemciler bu durumun, seçmenlerin kime oy vereceğini ve seçilecek milletvekillerinin seçildikten sonra parlamentoda, kilit konularda hangi tavrı takınacaklarını tahmin etmeyi zorlaştırdığını söylüyor.

Yerel siyaset önem kazanıyor

Merkeze karşı yerel

Parlamento, ağırlıklı olarak yurt içi sorunlarla ilgileniyor ve son derece siyasallaşmış büyük şehirler dışında yaşayan halk kesimleri, yerel konular üzerinden oy verme eğilimine sahip.

Bu yüzden yerel problemlerle mücadele sözü veren, tanınmış ve seçmenler tarafından beğenilen milletvekilleri, siyasi yelpazenin neresinde yer aldıktan bağımsız olarak büyük destek kazanabilir.

İranlılar için seçimlerin önemi

4) İranlılar seçimleri önemsiyor mu?

Seçim kampanyası önemli oranda sade bir geçti ve kamuoyu önünde çok fazla tartışma yaşanmadı.

Yaklaşık 55 milyon kişi oy verme hakkına sahip. İranlıların çoğunluğu, kusurları da olsa seçimleri, sistemi etkilemek için tek şans olarak görüyor.

Seçmenlerin çoğu, Ruhani’nin 2013’teki zaferi sonrası söz verdiği reformları hayata geçirmeye devam etmesini görmek istiyor.

İran’ın en yüksek seçim kurulu işlevine sahip Koruyucular Konseyi’nin, çoğu reformcu ve ‘ılımlı’ kamplardan yaklaşık 6000 olası parlamento adayını seçimlerden men etmesi, umutların tükenmesine neden olmuştu.

Sonradan yaklaşık 1500 adaya, temyiz kararıyla hakları iade edilmişti.

Birçok seçmen, özellikle gençler, hâlâ çok kısıtlı bir seçimle karşı karşıya olduklarından şikâyet ediyor ve sosyal medyada, oy verip vermemek üzerine büyük bir tartışma sürüyor.

İran’daki Seçimlerin süreci nasıl işliyor?

5) İzlenmesi gereken kilit tarihler neler?

İki seçim için de kampanyanın bitiş süresi 25 Şubat. Sandıklar 26 Şubat Cuma saat 08.00’de açılacak ve saat 18.00’de kapanacak ancak, genelde bu süre birkaç saat daha uzatılıyor.

Uzmanlar Meclisi sonuçları birkaç gün içinde açıklanacak.

Parlamento seçimleri ise ikinci tura kalacak gibi görünüyor.

Adayların oyların en az yüzde 25’ini alması gerekiyor ki birçok adayın yarışmasında dolayı bu, zorlaşıyor.

Parlamento seçimleri Uzmanlar Meclisi sonuçlarının açıklanmasından kısa süre sonra kamuoyuna duyurulacak.

İkinci tur seçimler ise Nisan ayında yapılacak.

Görsel Kaynak: http://www.rotka.org/5r-iran-sanatini-dunyaya-sevdiren-5-isim/

+++

İRAN’DA SİYASİ SİSTEM

İran’ın siyasi sistemi karmaşık ve dünyada başka örneği olmayan bir yapıda. Sistem iki ayrı başlık altında toplanabilir: Halkoyuyla seçilenler ve atamayla göreve gelenler.

Halkoyuyla seçilenler, cumhurbaşkanlığı, kabine, meclis, danışma meclisi ve koruyucular konseyi. Atamayla göreve gelenler, dini lider, silahlı kuvvetler, yargı, yüksek adalet konseyi.

cumhurbaşkanı, meclis ve danışma meclisi doğrudan halkın oyuyla göreve geliyor. Ancak bu yetkililerin her hareketi atanmışlardan oluşan kurum ve organların denetim ve nezaretinde. Koruyucular Konseyi üyeleri ise Meclis tarafından belirleniyor.

Cumhurbaşkanı 4 yıl süreyle görev yapmak üzere seçiliyor ve en fazla iki dönem görev yapabiliyor. Anayasa, Cumhurbaşkanı’nı ülkenin en üst düzey ikinci yetkilisi olarak tanımlıyor.

Cumhurbaşkanı’nın yetkileri din adamları ve muhafazakârlarca ve hepsinden önemlisi de dini liderin yetkileri ve otoritesi ile sınırlanıyor. Dini lider silahlı kuvvetlerin denetimi ve güvenlik, savunma ve başlıca dış politika alanlarında karar alabiliyor.

Kabine ya da bakanlar kurulu üyeleri cumhurbaşkanınca seçiliyor, meclis tarafından onaylanıyor. Meclisin 290 üyesi her dört yılda bir yapılan seçimlerle belirleniyor.

Danışma Meclisi’nin görevi, dini lider seçmek, icraatını takip ve görevlerini yerine getiremediğine hükmedilirse görevden almak. Danışma Meclisi yılda iki kez toplanıyor.

On iki üyeli Koruyucular Konseyi, İran’daki en etkili yönetim organı ve hâli hazırda muhafazakârlar denetiminde.

Atamayla göreve gelen dini liderin rolü anayasada Ayetullah Humeyni’nin görüşleri doğrultusunda tanımlanıyor. Humeyni, dini lideri siyasi güç şemasının en tepesine yerleştiriyor.

Dini lider, Danışma Meclisi tarafından ve ömür boyu görev yapmak üzere seçiliyor. Silahlı kuvvetler Devrim Muhafızları ile düzenli ordudan oluşuyor. Bu iki kanat ortak bir genel komuta altında birleştiriliyor.

Ordunun ve devrim muhafızlarının tüm önde gelen komutanları dini lider tarafından atanıyor ve sadece ona karşı sorumlu oluyor.

İran’da yargı, hiç siyasi etkinin dışında kalamadı. Ülkede 1900’lerin başına kadar zaten kadılık sistemi geçerli olduğundan yargı din adamları denetimindeydi.

Konsey, dini lidere danışma hizmeti sunan bir organ olarak faaliyet gösteriyor. Aynı zamanda meclis ile Koruyucular Konseyi arasından herhangi bir anlaşmazlık yaşanırsa son sözü söyleyen kurum. (Kaynak: Zaman, 2013)

Etiketler: iran haberleri, iran cumhurbaşkanı, hasan ruhani, iran başbakanı, iran son dakika, iran seçim sonuçları, iran seçim, iran seçimleri, iran seçimleri 2016, iran cumhurbaşkanlığı seçimleri, iran cumhurbaşkanları, iran dini lideri

Yazar hakkında

mm

Agah Alptekin

Dijital Gazeteci - Blogger

Yorum yaz