Haber Sağlık

Helal gıda nedir? Et nasıl helal olur? Helal gıda sertifikasyonu hakkında 11 not

Helal gıda nedir? Et nasıl helal olur? Helal gıda sertifikasyonu hakkında merak edilen birçok şey var. İşte bu makalede merak ettiğiniz sorulara cevap bulabileceksiniz…

Helal gıda alanında hukuki altyapı ve düzenleyici mekanizma bir türlü oluşturulamadı. Sertifikasyon konusunda tam bir keşmekeş yaşanıyor. Aslında ihracatta da büyük fırsat kaçırılıyor.

Helal gıda nedir?

Helal gıda sertifikalı ürünleri Müslümanlar mı yoksa gayrimüslimler mi tercih eder? Cevap hayli şaşırtıcı. Çünkü dünyada helal ürünlerin yüzde 80’ini Müslüman olmayan ülkeler tüketiyor. Sebebi gayet açık; kaliteli ve sağlıklı gıda tüketmek.

Yahudiler inanç kriterlerine göre gıda sertifikasyonu yapmak için çalışmaya 1920’lerde başlamış.  2003’te ‘koşer’ (Yahudiler için helal gıda) kapsamı içinde 75 bin ürün varken 2010’da bu rakam 100 bine çıkmış. 2003’te 170 milyar dolarlık koşer pazarı 2013’te 550 milyar dolara yükselmiş.

Oysa 1,7 milyar ile dünya nüfusunun yüzde 24’ünü oluşturan Müslümanlar için henüz bir helal standardı bulunmuyor. İslamiyet’le yönetilen 57 ülkenin tamamını kapsayan bir standart oluşturmak şöyle dursun, ameldeki 4 mezhep arasında dahi bu konuda bir fikir birliğine varılabilmiş değil. Durum böyle olunca yaklaşık hacmi 2,1 trilyon dolara ulaşacağı tahmin edilen dünya helal gıda pazarı olması gerekenin çok gerisinde. Yüzde biri bile değil. Asıl mühim olan ise Müslümanların Kuran’ın açık emrine rağmen bilerek ya da bilmeyerek helal olmayan gıda tüketmeleri.

Türkiye’de helal gıda sertifikasyonu

Helal gıda konusunda Türkiye’de büyük bir motivasyon olmasına rağmen AK Parti hükümetleri döneminde önemli bir adım atılamadı. Dış ticarette de büyük imkânlar sunacak helal gıdada bir arpa boyu yol alınmadı. Güvenilir Gıdalar Vakfı (GGV) İşletmeler Müdürü Gıda Mühendisi Enes Külcü, Türkiye’de helal gıdanın medeni hukukta bir yeri olmadığını belirtiyor. Külcü, Türk Standartları Enstitüsü’nün, İslam İşbirliği Teşkilatı çatısı altında faaliyet gösteren Standartlar ve Metrolojisi Enstitüsü (SMIIC) tarafından hazırlanan ilk akreditasyon standartlarını uyarlayarak sertifika verdiğini belirtiyor. Külcü, Türkiye’de helal gıda sertifikasyonunun kâr amacı gütmeyen sivil toplum kuruluşları tarafından yapılmasını ve tek merkezden denetlenmesini öneriyor.

Helal gıda nedir? Et nasıl helal olur? Helal gıda sertifikasyonu hakkında 11 not

Ülkemizde helal gıda konusunda tam bir keşmekeş yaşanıyor.

Ülkemizde helal gıda konusunda tam bir keşmekeş yaşanıyor. Bugün, 10’u yabancı 70’e yakın kuruluş, sertifika verebiliyor. Enes Külcü, biri kendi vakıfları olmak sadece iki kurumun uluslararası kabul gördüğünü söylüyor. Dönemin Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan’ın 2006’da “Helal gıdanın önündeki tüm engelleri kaldıracağız.” sözü maalesef hâlen yerine getirilmiş değil.

Hangi ürünlerde domuz eti ve mamulleri kullanılıyor?

Helal gıda denince akla önce domuz eti ve mamulleri, margarinler, alkol, domuz kılı kullanılan diş fırçaları geliyor. Ancak GGV İşletmeler Müdürü Enes Külcü’ye göre helal-haram konusunda bugün en fazla dikkat edilmesi gerekenler; işlenmiş ürünlerde bulunan katkı maddeleri. Gıda endüstrisindeki gelişmeler sonucu, helal çizisi bugünlerde en fazla, katkı maddesi kullanılan işlem görmüş ürünlerde ihlal ediliyor. Sayıları on binlerle ifade edilen katkı maddeleri üreticiler tarafından yaygın olarak kullanılıyor. Müslüman ülkelerin gıda sektörlerindeki katkıların çoğunlukla yurtdışından getirildiği tespitinde bulunan Külcü, “Avrupa ve Amerika birinciydi. Ama son zamanlarda Uzakdoğu’dan da bolca katkı maddesi getiriliyor.” diyor.

Çayda helal olmayan ne olabilir?

Külcü’nün verdiği bilgiye göre; üreticiler gıda hammaddelerinin Ar-Ge ve üretim süreçlerinde çoğunlukla helal hassasiyetini ön planda tutmuyor. Bu yüzden hiç alakası olmasa bile satın aldığımız bir gıdada farkında olmadan alkol ya da İslami usullere uygun kesilmemiş hayvan ürünleri tüketebiliyoruz. Helalliğini sorgulamak hiç akla gelmeyen bir üründen örnek veriyor Külcü: “Mesela çayda helal olmayan ne var, diye düşünebilirsiniz. Ama aromalı çaylarda kullanılan aromanın içeriğinde helal olmayan katkı maddelerinin kullanılabildiğini tespit ettik.”

Katkı maddelerini nasıl kontrol edeceğiz?

Tüketicilerin tek tek her katkı maddesini ya da menşeini takip etmesine elbette imkân yok. İslami duyarlılığa sahip tüketicinin yardımına bu konuda helal gıdayı belgelendiren kuruluşların koşması gerekiyor. Bir Müslümanın gıda konusunda doğru karar alabilmesi için veterinerlik, ziraat, biyoloji, kimya gibi alanlara vâkıf bilim adamlarının ve din âlimlerinin sürecin içinde bulunması gerekiyor. Gıdanın helal olabilmesi için ürünün veya üründe kullanılan hammaddelerin helal olması yeterli değil. Gıdanın menşei ve üretim metotlarının da İslam hukukuna uygun olması lazım. Aynı zamanda tüm bileşenlerin ve teçhizat ve yardımcı maddelerin de meşru yollardan edinilmiş olması şart.

Koşer ürünleri helal mi?

Yurtdışında yaşayan Müslümanların zorunlu kaldıklarında koşer ürünlerini tercih ettiklerini duymuşsunuzdur. Koşer için aslında sanıldığının aksine bir helal ya da haramlıktan bahsetmek doğru değil. Bazı ortak taraflar olsa da Müslümanlar için helalliği etkileyecek farklılıklar bulunuyor. Mesela, İslam’da alkolün tüm çeşitleri, sarhoş ediciliği dikkate alarak yasaklanırken, Yahudilikte alkol ve şaraba hassasiyet gösterilmiyor. Yani koşer ürünler, sarhoş edici katkılar içerebiliyor. Gıda maddelerinde kıvam artırıcı olarak kullanılan jelatin domuz kaynaklı ise İslam’a göre haram kabul ediliyor. Hatta sığırdan elde edileni bile hayvan besmele ile kesilmediyse yine haram. Yahudiler ise jelatinde birçok kaynağı haram saymıyor.

2012’de kurulan GGV, ilk olarak Türkiye’de sayısının 900 civarında olduğu kırmızı et kesimhanelerine yoğunlaşmış. Bunlardan 110’unda şu anda GGV’nin helal gıda müşahidi görev yapıyor. Günde yaklaşık 4-5 milyon tavuğun kesildiği beyaz et kesimhanelerinde de birkaç marka hariç GGV müşahitleri görevde. Beyaz et sektörünün yüzde 84’ü helal gıda yönünden denetleniyor. GGV, kesimhaneler dışında 30 bine yakın gıda işletmesi bulunan Türkiye’de büyük tedarikçiler, perakendeciler üzerine yoğunlaşıyor.

Helal gıda sertifikalandırması dünyada değişik organizasyonlar eliyle yürütülüyor. İslam İşbirliği Teşkilatı çatısı altında faaliyet gösteren Standartlar ve Metrolojisi Enstitüsü (SMIIC) tarafından ortak akreditasyon sistemi kurulması için çalışmalar devam ediyor.

Helal gıda sertifikasyonu kurumları

Dünya Helal Gıda Konseyi (WHFC)  Dünya Helal Konseyi (WHC)  Avrupa Helal Belgelendirme Kuruluşları Derneği (AHC-Europa)  Uluslararası Helal Dürüstlük İttifakı (IHI Alliance)  Malezya İslam Kalkınma Bölümü (JAKIM)  Endonezya Ulema Meclisi (MUI)

Et nasıl helal olur?

Kesen kişinin Müslüman olması  İslam fıkhına göre eti yenebilecek hayvan olması  Kesim öncesi hayvanların refahının sağlanması  Yedirilen yemlerde haram ya da sağlığa zararlı katkıların bulunmaması  Her hayvan için ayrı besmele çekilmesi  Usulüne uygun kesim işlemi  Paketlemede kullanılan malzemenin temizliği  Büyük ve küçükbaş için kesim öncesi besleme  Kanatlılarda temizleme için kullanılan suyun sıcaklığının bir seviyeyi geçmemesi  Kanatlılarda kesimden önce belli bir süre bekletme

Gürhan Savgı, 08 Haziran 2015, Aksiyon

Google’dan gelen aramalar: helal gıda markaları, helal gıda marketleri, helal gıda listesi, helal gıda sertifikalı ürünler, helal gıda nedir, helal gıda sertifikası alan firmalar, helal gıda sertifikası nasıl alınır, helal gıda sertifikalı firmalar

Yazar hakkında

mm

Gürhan Savgı

Ödüllü Çevre Gazetecisi -

Yorum yaz